แต่เราก็ไม่อยากเห็นความสัมพันธ์ในเชิงสัญญาว่า คนพิการควรจะมีสิทธิอย่างนั้นอย่างนี้เข้ามาเรียกร้อง
ความสัมพันธ์ทั้งสองแบบไม่ใช่ความสัมพันธ์ที่สร้างสรรค์
แต่มันเป็นช่วงเปลี่ยนผ่านที่จะนำไปสู่ความสัมพันธ์แบบที่สาม คือความสัมพันธ์ที่รู้สึกว่า
คนพิการก็เป็นเพื่อนมนุษย์ของเราเหมือนกัน และสักวันเราอาจจะพิการเหมือนกัน
เพราะฉะนั้น เราจะสร้างกลไกทางสังคมอย่างไรให้เขาเป็นเพื่อนของเรา"
นายแพทย์สุวิทย์ วิบุลย์ผลประเสริฐ
ประธานกรรมการอำนวยการ แผนงานสร้างเสริมสุขภาพคนพิการในสังคมไทย
บทความนี้ ยกมาเผยแพร่จาก DISABILITY FILM AWARD 2008 โครงการเวทีสัญจรและประกวดหนังสั้นหัวข้อ ‘ความพิการ'
"คนพิการไม่ต้องการความสงสาร"
นี่เป็นประโยคคุ้นเคยที่คนทั่วไปได้ยินกันมาแล้วนับหนไม่ถ้วน จนหลายคนอาจท่องจำเหมือนเป็นคาถาในการอยู่ร่วมกับผู้พิการ
"คนพิการไม่ได้ต้องการสิทธิพิเศษ"
นี่ก็เหมือนกันที่คนทั่วไปรับรู้มานาน จนทำให้คิดว่าสามารถเข้าใจผู้พิการแล้วอย่างดีเยี่ยม
แต่...คุณเข้าใจผู้พิการจริงๆ รึเปล่า?
คุณอาจรู้ว่าผู้พิการไม่ต้องการความสงสาร
แต่รู้มั้ยว่า ...แล้วอะไรบ้างล่ะคือสิ่งที่เขาต้องการ?
รู้มั้ยว่า คุณจะใช้ชีวิตอยู่กับผู้พิการได้ยังไงบ้าง?
จะทำตัวยังไงดีนะ? จะช่วยเขาดีมั้ย? จะสื่อสารกับเขาด้วยวิธีไหน?
จะทำอย่างไรให้เป็นเพื่อนที่ดีของผู้พิการได้ด้วยทัศนคติที่ไม่ใช่ความสงสาร แต่คือความเข้าใจอย่างจริงใจ...จริงๆ?
มาเริ่มต้นเปลี่ยนความเข้าใจที่เคยมีต่อ "ความพิการ" กันเถอะ
1. ความพิการ = ปัญหา?
ในอดีต สังคมให้คำจำกัดความของ ‘ความพิการ' ไว้ว่า เป็น ความผิดปกติ และ การเจ็บไข้ได้ป่วยประเภทหนึ่ง ซึ่งก็แปลว่า ต้องการ "การรักษา" ให้ หาย หรือ เปลี่ยนมาอยู่ในสภาพใกล้เคียงกับคนปกติทั่วไป ให้มากที่สุด
ทำไมน่ะหรือ? ก็เพราะเราเชื่อกันว่า การได้เป็น ‘คนปกติ มีอวัยวะครบ 32' เท่านั้นจึงจะสามารถมีความสุขได้
แต่คุณคิดว่าความเชื่อนี้ถูกต้องจริงรึเปล่า?
ทุกวันนี้ แนวคิดข้างต้นเริ่มเปลี่ยนแปลงไปแล้วเมื่อผู้คนรู้เท่าทันมากขึ้นว่า การตัดสินคุณค่าของคนจากความสมบูรณ์พร้อมทางร่างกายนั้นไม่ใช่ความคิดที่ติดตัวเรามาตั้งแต่กำเนิดโลกหรอก แต่มันเกิดขึ้นในยุคที่สังคมเดินหน้าเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมแบบทุนนิยมซึ่งคนต้องทำงานหนักราวกับเป็นอะไหล่ชิ้นเล็กๆ ในเครื่องจักรขนาดใหญ่ การไม่ป่วยไข้หรือไม่มีส่วนไหนของร่างกายบกพร่องจนส่งผลให้การทำงานแบบนั้นเสียหายจึงกลายเป็นคุณสมบัติแรกๆ ที่ถูกมองว่าจำเป็น
แต่แท้จริงแล้ว มนุษย์มีคุณค่าและความสามารถหลากหลายกว่าการเป็นแค่ชิ้นส่วนของเครื่องจักรมากนัก แนวคิดเชิงสังคมและสิทธิมนุษยชนจึงเกิดขึ้นในเวลาต่อมาเพื่อหาทางออกให้สังคมยุคใหม่ซึ่งเต็มไปด้วย ‘ความแตกต่างและหลากหลาย'
ซึ่งทั้งหมดนี้ แพทย์หญิง วัชรา ริ้วไพบูลย์ อธิบายเพิ่มเติมไว้ว่า
"แนวคิดเชิงการแพทย์ เห็นว่าความพิการนั้นเป็นเรื่องความผิดไปจากค่าปกติของร่างกายและสรีรวิทยาของปัจเจกบุคคล โดยการตัดสินความพิการจะอิงความรู้ทางวิทยาศาสตร์การแพทย์เป็นหลัก ซึ่งใครก็อาจเป็นผู้ใช้ความรู้นี้ได้ไม่จำเพาะแพทย์ ดังนั้น "ความพิการ" จึงถูกมองว่าเป็นปัญหาของปัจเจกบุคคล การแก้ปัญหาต้องแก้ที่ตัวบุคคลโดยใช้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์การแพทย์เป็นหลัก และความรู้นี้มักปฏิบัติการได้ผ่านนักวิชาชีพทั้งหลาย ซึ่งรวมถึง นักวิชาชีพด้านการศึกษา และด้านการสังคมสงเคราะห์ และการจัดสวัสดิการ"
"ส่วนแนวคิดเชิงสังคมนั้น มองว่าความพิการเป็นสิ่งที่ถูกก่อร่างขึ้นมาโดยสังคม ไม่ว่าจะเป็นสภาพแวดล้อมทางกายภาพ หรือระบบความเชื่อ ค่านิยม และวัฒนธรรมการเมืองในสังคม ความพิการจึงเป็นปัญหาทางสังคมที่เกิดจากความล้มเหลวหรือการจัดการตัวเองไม่ได้ในอันที่จะตอบสนองความแตกต่างหลากหลายของมนุษย์ที่เป็นสมาชิกของสังคม"
2. คนพิการ = เป็นภาระ?
แต่แม้แนวคิดที่มีต่อความพิการจะเริ่มเปลี่ยนไป แนวคิดทางการแพทย์แบบเดิมๆ ก็ยังฝังแน่นในใจคนส่วนใหญ่ สังคมจึงยังมักมองคนพิการว่าเป็น ‘คนป่วย' และปิดโอกาสไม่ให้พวกเขาได้เรียนรู้หรือใช้ความสามารถที่มีอยู่อย่างเต็มที่
ในอันจะแก้ปัญหาทั้งทางทัศนคติและการปฏิบัติตัวของสังคมที่ว่านี้ ในบ้านเราจึงเกิดโครงการชื่อ แผนงานสร้างเสริมสุขภาพคนพิการในสังคมไทย ขึ้นเพื่อจะปรับเปลี่ยนมุมมองของคนทั่วไปเกี่ยวกับความพิการจาก "ความเป็นภาระ" ให้กลายเป็น "ทุนทางสังคม" และเพื่อพัฒนาศักยภาพคนพิการโดยสนับสนุนให้คนพิการช่วยเหลือตนเองให้ได้มากที่สุด
มาถึงตรงนี้ เราคงเห็นภาพใหม่ๆ แล้วว่า คนพิการไม่ต้องการความสงสารหรือการถูกปฏิบัติด้วยอย่างเป็นพิเศษจนแปลกแยกจากคนทั่วไป สิ่งที่ผู้พิการต้องการคือการได้ใช้ชีวิตอย่างเท่าเทียมกับคนอื่นๆ โดยที่สังคมช่วยกันกำจัดทั้งแนวคิดและสิ่งต่างๆ ที่จะเป็นอุปสรรคต่อการใช้ชีวิตนั้นต่างหาก
อย่างไรก็ตาม สังคมจะลงมือช่วยกันทำแบบนั้นให้สำเร็จไม่ได้เลยหากไม่ทำความเข้าใจด้วยว่า ความพิการนั้นมีหลากหลายแบบ และแต่ละแบบก็มีความต้องการที่แตกต่างกัน
"ไม่เคยคิดเลยว่า การที่ตัวเองมองไม่เห็นจะแย่กว่าหลายๆ คน
โดยส่วนตัวคิดว่าคนเราทุกๆ คนมีความด้อยในตัวเองเหมือนกัน
แล้วแต่เรื่องอะไร แล้วแต่ว่าเราจะเอามุมไหนมาคิด
...ไม่เคยเสียดายว่าทำไมต้องตาบอด"
ขวัญชนก ภักดี
คนตาบอดและครูผู้ฝึกสอน Orientation & Mobility สำหรับคนตาบอด
3. พิการเหมือนกัน แต่ความต้องการไม่เหมือนกัน
ความพิการที่ต่างกันทำให้คนพิการต้องการสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับใช้ชีวิตต่างกันไปด้วย ถึงแม้ว่า โดยรวมๆ แล้วสิ่งที่คนพิการต้องการเป็นอย่างแรกคือ สิทธิในการกำหนดชีวิตของตัวเองและการเข้าถึงการเรียนรู้ทักษะในการดำรงชีวิต แต่เมื่อเราเจาะลึกลงไปในรายละเอียดจะพบว่า ความพิการแต่ละแบบก็ต้องการความเข้าใจ, สาธารณูปโภค และสิ่งรองรับไม่เหมือนกัน
คนตาบอด
ถ้าลองคิดเล่นๆ ว่า 80% ในการเรียนรู้เพื่อการดำรงชีวิตของคนเราได้มาจากการมองเห็น หากพิจารณาอย่างตรงไปตรงมา ย่อมแปลว่าคนตาบอดถูกลดทอนความสามารถในการเรียนรู้ไปมาก เพราะฉะนั้น สิ่งที่คนตาบอดต้องการมากก็คือ ทักษะที่จะมาทดแทนการเห็นในการดำรงชีวิต นั่นเอง
หลักสูตร Orientation and Mobility (เรียกย่อๆ ว่า O & M) เกิดขึ้นเพื่อให้คนตาบอดได้ฝึกใช้ประสาทสัมผัสด้านอื่นๆ ทดแทนการมองเห็น ไม่ว่าจะเป็นการสัมผัสผ่านการใช้ไม้เท้าเพื่อเดินทาง, การฟังเสียงเพื่อรับรู้ข้อมูลผ่านภาษาและการจับทิศทาง การใช้จมูกรับกลิ่นเป็นเครื่องมือหลักในการทำกับข้าว, การจับจ่ายใช้สอย ไปจนถึงการเข้าห้องน้ำและทำความสะอาดตัวเอง
แต่แม้คนตาบอดจะได้เรียน O & M ถนนในเมืองไทยก็เต็มไปด้วยหลุมๆ บ่อๆ บนทางเดินเท้าก็เพียบด้วยสิ่งกีดขวาง แถมกันสาดหน้าร้านขายของก็มักจะยื่นลงมาต่ำซะเกือบติดพื้น สำหรับคนทั่วไปเรื่องพวกนี้อาจเป็นแค่อะไรที่น่าหงุดหงิดนิดหน่อย แต่มันล้วนเป็นความเสี่ยงต่อการบาดเจ็บที่สำคัญสำหรับคนตาบอดทั้งสิ้น
เวลาเราเห็นภาพคนตาดีแสดงความมีน้ำใจงามด้วยการจูงคนตาบอดข้ามถนนหรือพาขึ้นรถเมล์ เราก็มักจะปลาบปลื้มซาบซึ้ง แต่จริงๆ แล้ว ส่วนใหญ่เรายังไม่เข้าใจธรรมชาติของคนตาบอดกันเลย (เช่น ไม่ชอบอยู่ในที่ที่เสียงดังเกินไปเพราะทำให้เขาแยกแยะเสียงเพื่อรับรู้ข้อมูลหรือจับทิศทางไม่ออก หรือที่ที่เงียบเกินไปเพราะเขาไม่รู้ว่าเกิดอะไรขึ้นบ้าง) ซึ่งก็ทำให้เรามักไม่ค่อยรู้วิธีให้ความช่วยเหลืออย่างถูกต้อง (เช่น ถามก่อนทุกครั้งว่าเขาต้องการความช่วยเหลือรึเปล่า, ใช้วิธีบอกตำแหน่งสิ่งต่างๆ ด้วยการเทียบกับเข็มนาฬิกา, การให้เขาจับแขนขณะนำทาง ไม่ใช่จูงแขนแล้วลากไปหรือไปจูงที่ไม้เท้าของเขา)
คนหูหนวก
ถ้าถามคนทั่วไปว่า ความพิการแบบไหนที่น่าจะทำให้ทุกข์ทรมานที่สุด? คำตอบส่วนใหญ่คือ "ตาบอด"
แต่เชื่อมั้ยว่า ภาวะที่ต้องเผชิญความทุกข์ที่ไม่ยิ่งหย่อนหรืออาจมากกว่า คือ "หูหนวก" ต่างหาก ด้วยมันคือความทุกข์จากการถูกโดดเดี่ยว คัดออกจากวงสนทนา ครอบครัว หรือโลกของมนุษย์ที่ได้ยินเสียงและสื่อสารกันด้วยภาษาพูด เพราะความไม่รู้ไม่เข้าใจภาษาที่เข้าสื่อสารกัน นั่นคือภาษาพูด
คนส่วนใหญ่อาจเคยคิดว่า ความพิการหูหนวกดูไม่เห็นจะเป็นอุปสรรคต่อการดำรงชีวิตสักเท่าไหร่ แต่จริงๆ แล้ว...ลองจินตนาการดูสิว่าจะเป็นยังไง ถ้าเราไม่เคยได้ยินเสียงอะไรเลย ไม่เคยรู้ว่าคนรอบตัวพูดอะไร จะใช้คำเรียกสิ่งต่างๆ ที่เห็นนั้นว่าอะไร ภาษาไหนเป็นภาษาไหน ...แล้วเราจะคิดยังไง และสื่อสารกับคนอื่นยังไงดีเล่า?
การไม่อาจสื่อสารกับคนรอบตัวหรือแม้กระทั่งคนในครอบครัวได้เลยนั้นช่างทรมานกว่าที่เราอาจเคยคิด คนหูหนวกจำนวนมากไม่ได้เรียนหนังสือ ไม่รู้วิธีจะสื่อสารกับผู้อื่นโดยเฉพาะคนหูดี และไม่เข้าใจสิ่งที่คนหูดีสื่อสารกับตนเองด้วย ซึ่งนั่นทำให้พวกเขารู้สึกโดดเดี่ยวราวกับมาจากโลกอื่น
ยิ่งภาษาแนบแน่นกับวัฒนธรรมของมนุษย์มากเท่าไหร่ ความซับซ้อนในการสื่อสารก็ยิ่งมากขึ้นเท่านั้น แม้คนหูหนวกจะมีภาษามือเป็นสื่อกลาง แต่มันก็ยังไม่สามารถรองรับ ‘ความหลากหลายและระดับชั้นของความรู้สึก' ได้จริงๆ (นี่คือเหตุผลเขามักต้องใช้สีหน้าและการเคลื่อนไหวร่างกายช่วยแสดงอารมณ์ไปพร้อมๆ กับใช้ภาษามือ)
ยิ่งกว่านั้น รู้ไหมว่า ภาษามือที่เราเห็นบ่อยๆ ทางทีวีนั้น ไม่ใช่ภาษาสากลที่คนหูหนวกสามารถใช้สื่อสารกันได้ทั่วโลกหรอกนะ อันที่จริง แค่คนไทยทางภาคเหนือกับภาคใต้ก็ยังมีภาษามือที่ไม่เหมือนกันด้วยซ้ำ เช่นเดียวกับภาพูดนั่นเอง
ทั้งหมดนี้ทำให้โลกของคนหูหนวกแคบลงทุกทีๆ จนแทบไม่มีช่องทางจะสื่อสารกับใครได้ สิ่งสำคัญที่สุดจึงเป็นการรว่มกันส่งเสริมการใช้ภาษามือและเปิดช่องทางการสื่อสารทั้งกับคนในบ้านและโลกภายนอก เพื่อให้คนอื่นๆ (โดยเฉพาะคนหูดี) สามารถเข้าใจและตอบสนองกันและกันได้ จนประจักษ์ได้ถึงศักยภาพในการสื่อสารของมนุษย์บนความแตกต่างหลากหลายทางภาษาและวัฒนธรรม
คนพิการทางการเคลื่อนไหว
บ่อยครั้งที่คนพิการทางกายถูกตัดสินว่า ‘เป็นภาระของคนอื่น' เพราะไม่อาจพึ่งพาตนเองแม้แต่การทำกิจวัตรประจำวันง่ายๆ
การตัดสินแบบนี้ทำให้สังคมมักหลงลืมศักยภาพด้านอื่นๆ ของเขาไป และก็บ่อยครั้งเช่นกันที่เขาถูกละเลยจากผู้ดูแล จนได้แต่นอนรออย่างเงียบๆ ระหว่างที่คนในครอบครัวพากันไปทำมาหากินและจัดการธุระปะปังอื่นๆ ก่อน แล้วค่อยมาช่วยทำกิจวัตรประจำวันให้พวกเขาเป็นอย่างสุดท้าย
ทว่า การมีคนดูแลตลอดเวลาหาใช่สิ่งที่ผู้พิการเหล่านี้ต้องการไม่ พวกเขาต้องการพึ่งพาคนอื่นก็เฉพาะตอนที่ต้องเดินทางหรือต้องทำสิ่งที่ไม่อาจทำด้วยตัวเองได้ การจัดหาผู้ช่วยเหลือ (Personal Assistant) ไม่ว่าจะเป็นในรูปแบบอาสาสมัคร หรือผู้ช่วยเหลือที่ปฏิบัติงานเป็นอาชีพ จึงเป็นสิ่งที่เขาต้องการมากที่สุด รองจากระบบขนส่งและสาธารณูปโภคที่เอื้อให้ไปไหนมาไหนด้วยรถเข็นและเรี่ยวแรงของตัวเองได
นอกจากนี้ ไม่ว่าจะเป็นความพิการด้านไหน การได้เรียนหนังสือ มีความรู้ และได้ทำงานตามศักยภาพที่มีอยู่ไม่เพียงช่วยในการดำรงชีวิตเท่านั้น แต่ยังช่วยสร้างความหมายและคุณค่าให้ชีวิตพวกเขาอีกด้วย
อีกสิ่งที่สำคัญไม่แพ้กันก็คือ การฟื้นฟูสภาพจิตใจของคนพิการ เพราะแม้แต่คนทั่วไปยังมีช่วงเวลาที่ท้อแท้ สิ้นหวัง หมดอาลัยตายอยากต่อโลก คนพิการที่ถูกสังคมเมินเรื่อยมาก็ยิ่งมีแนวโน้มจะเครียดกับความขัดข้องในการดำเนินชีวิตได้ค่อนข้างมาก วิธีที่ทำให้คนพิการได้รับการเติมพลังแห่งชีวิต จากความอบอุ่นใจที่มีคนเข้าใจภาวะพิการของตนจริงๆ และมีความรู้จากประสบการณ์จริงในการเผชิญความพิการมาแลกเปลี่ยนแนะนำ จึงคือการได้เข้าร่วมในการให้คำปรึกษาระหว่างผู้พิการด้วยกัน (Peer Counseling) นั่นเอง
คนพิการทางจิต
แม้ความพิการทางจิตจะถูกให้ความหมายว่า "เป็นความจำกัดหรือยากลำบากในการควบคุมพฤติกรรมที่จำเป็นในการดูแลตนเอง หรืออยู่ร่วมกับผู้อื่น อันเนื่องมาจากการมีความบกพร่องทางจิตใจหรือสมองในส่วนรับรู้อารมณ์และความคิด" แต่เอาเข้าจริงๆ แล้ว ภาวะบกพร่องทางจิตเกิดได้กับคนทุกคน ขึ้นอยู่กับว่าใครจะจัดการมันได้มากน้อยแค่ไหนเท่านั้นเอง...จริงไหม?
ปัญหาที่ร้ายแรงที่สุดของคนพิการทางจิตไม่ได้อยู่ที่การรักษา แต่เป็นการถูกสังคมตีตราว่า ‘บ้า' และ ‘เป็นอันตรายต่อคนอื่น' จึงไม่ให้โอกาสพวกเขากลับมาใช้ชีวิตในสังคมได้อีก แม้จะได้รับการเยียวยาจนสามารถควบคุมความบกพร่องได้แล้วก็ยังมักจะถูกกักบริเวณ หรือไม่ก็ถูกสั่งให้กินยาโดยไม่เปิดให้ใช้การปรับวิถีชีวิตหรือทางเลือกในการดำรงชีวิตอื่นร่วมด้วย สิ่งที่ผู้พิการในกลุ่มนี้ปรารถนาจึงไม่ใช่อื่นใดนอกจากการได้มีชีวิตอย่างอิสระและกลับเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของสังคมอีกครั้ง
คนพิการทางสติปัญญาและการเรียนรู้
หากความพิการทั้งหลายสามารถทดแทนได้ด้วยการเรียนรู้ทักษะในการดำรงชีวิต ผู้ที่พิการทางสติปัญญาหรือการเรียนรู้ก็ย่อมประสบปัญหาในการดำรงชีวิตอยู่กว่ามาก และสิ่งที่เขาต้องการเป็นพิเศษจึงเป็นรูปแบบการเรียนรู้ที่เหมาะกับศักยภาพของเขา แต่ทั้งนี้ก็ไม่ได้หมายความว่า คนพิการทางสติปัญญาจะไม่อาจพัฒนาความรู้ความเข้าใจในเรื่องต่างๆ ได้อีก เพราะการเรียนรู้นั้นทำได้ตลอดชีวิต
4. เป้าหมาย = สังคมที่ยอมรับความแตกต่างหลากหลาย
เมื่อโลกเริ่มเปลี่ยนทัศนคติเดิมๆ ที่มีต่อคนพิการ มาเป็นความเข้าใจและให้โอกาสมากขึ้น ก็ทำให้เกิดแนวคิดที่เรียกว่า การดำรงชีวิตอิสระของคนพิการ (IL - Independent Living) ซึ่งเน้นการสนับสนุนให้คนพิการหลุดพ้นจากการถูกมองว่าเป็นภาระที่คนอื่นๆ ต้องคอยช่วยเหลือตลอดเวลาและเป็นฝ่ายดูแลตัวเองได้อย่างเต็มศักยภาพ
ถึงแม้แนวคิดที่ว่านี้จะมาจากตะวันตกซึ่งเป็นสังคมที่เน้นการพึ่งพาตนเองเป็นส่วนใหญ่ แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่ามันเป็นเป้าหมายสูงสุดของผู้พิการจำนวนไม่น้อย
เพราะจะมีอะไรเล่าที่ดีไปกว่าการได้รู้คุณค่าของตัวเอง และสามารถใช้ชีวิตต่อไปได้แม้จะอยู่ตามลำพัง และสุดท้ายแล้ว การเปลี่ยนทัศนคติที่สังคมมีต่อคนพิการ ก็เป็นเรื่องเดียวกับการยอมรับความแตกต่างหลากหลายด้านอื่นๆ ที่ทุกคนพยายามผลักดันให้เกิดขึ้นในสังคมไทย ไม่ว่าจะความหลากหลายด้านเพศ อายุ เชื้อชาติ ศาสนา ฐานะ ฯลฯ ก็ตาม นั่นเพราะเราต่างต้องการสังคมที่มีที่ให้ทุกคนได้ดำรงอยู่อย่างมีคุณค่าและอย่างเท่าเทียมกัน ไม่ใช่หรือ?
"สังคมไทยในอดีตเป็นสังคมสวัสดิการที่ร่มเย็นสำหรับคนพิการ
คนพิการก็มีบทบาทในสังคม ในชุมชน ทัดเทียมกับคนอื่น
ในวรรณกรรม ในชาดกคำสอนต่างๆ เราจะเห็นว่ามีตำนานที่สะท้อนถึงการยอมรับคนพิการ
สุวรรณสาม คือตัวอย่างของลูกที่กตัญญูต่อพ่อแม่ พระเตมีย์ใบ้ คือการยอมรับสติปัญญาของคนพิการ
และยังมีอีกหลายตำนานซึ่งสะท้อนให้เห็นการมองโลกและค่านิยมคนไทยแต่เดิม
เขาไม่ได้คิดว่ามันมีความเหลื่อมล้ำอะไร เขายอมรับในศักยภาพของคนพิการ"
รองศาสตราจารย์ ศรีศักร วัลลิโภดม
อดีตอาจารย์ประจำภาควิชามานุษยวิทยา คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร
0 ความคิดเห็น:
Post a Comment